• YARIM ALTIN
    8.510,00
    % -1,38
  • AMERIKAN DOLARI
    32,5969
    % 0,37
  • € EURO
    34,8054
    % 0,19
  • £ POUND
    40,6459
    % 0,11
  • ¥ YUAN
    4,5023
    % 0,17
  • РУБ RUBLE
    0,3483
    % 0,54
  • BITCOIN/TL
    2105507,395
    % 5,25
  • BIST 100
    9.444,13
    % -0,84

İktisatta 3 yıllık yeni yol haritası aşikâr oldu

İktisatta 3 yıllık yeni yol haritası aşikâr oldu

Naki BAKIR

Türkiye iktisadında 2024, 2025, 2026 yıllarında izlenecek mali siyasetler ile öngörülen makro göstergeleri içeren Orta Vadeli Program’da (OVP) yer alan gayeler, mevcut ekonomik görünümle uyumlu bir tablo arz ederken, 2023 üzere 2024’ün de sıkıntı bir yıl olacağını yansıttı.

Ekonomik göstergelerde düzgünleşme beklentileri daha çok, periyodun son yılı olan 2026’ya bağlandı. Beştepe’de düzenlenen toplantıda detayları Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz tarafından açıklanan iktisatta üç yıllık yeni yol haritası niteliğindeki OVP’de 2023’e ait gerçekleşme iddiaları, bir evvelki OVP’de konulan maksatlarda önemli manada aleyhte sapmaya işaret etti.

2024-2026’yı kapsayan üç yıllık periyoda ait enflasyon, GSYH, kişi başı ulusal gelir, bütçe açığı, işsizlik üzere makro göstergelerde ise bilhassa 2024’te beklenen güzelleşme hudutlu kaldı. İktisatta kademeli bir düzgünleşme süreci ile periyodun tamamlanması öngörüldü.

Düşük büyüme hedefi

Evvelki OVP’de yüzde 5 olarak hedeflenen 2023 yılı GSYH büyüme oranının yüzde 4,4 seviyesinde gerçekleşeceği kestirim edildi ve büyüme, 2024 için yüzde 4, izleyen iki yılda ise yüzde 4,5 ve yüzde 5 olarak hedeflendi. 2021’de yüzde 11,4 olan büyüme oranı, 2022’de yüzde 5,5’e gerilemişti.

Bu yılın tümünde 12.415 dolar olarak gerçekleşeceği iddia edilen kişi başına ulusal gelirin 2024’te 12.875 dolara, 2025’te 13.717 ve 2026’da 14.855 dolara çıkarılması hedeflendi.

Dünya Bankası’nın her yıl güncellediği gelir seviyesi sınıflamasında 2023 için 13 bin 846 dolar ve üstü kişi başına gelire sahip olanlar “yüksek gelirli ülke” kabul ediliyor. Bu çıtanın izleyen yıllarda da yükselmeye devam edeceği dikkate alındığında, OVP gayeleri orta gelir tuzağından çıkış işareti vermiyor.

Enflasyonda tek hane umudu 2026’da

2023-2025 devrine ait OVP’de 2023 yılı TÜFE bazında enflasyonu yüzde 24,9 hedeflenmişti. 2024-2026 periyodunu kapsayan yeni OVP’de ise 2023 enflasyonunun yüzde 65 seviyesinde gerçekleşeceği kestirim edildi. OVP’deki 2023 gerçekleşme kestiriminin, Merkez Bankasının kısa müddet evvel yüzde 58’e revize ettiği yıllık oranın da üzerinde olduğu dikkati çekti.

Yeni OVP’de 2024’te yüzde 33’e ve 2025’te yüzde 15’e düşürülmesi öngörülen enflasyonun 2026’da yüzde 8,5’le tek haneye indirilmesi hedeflendi. Evvelki 18 OVP’nin 16’sında da tek haneli enflasyon öngörülmüştü. Enflasyon gayesinde dünya ham petrol fiyatlarına ait beklentiler de dikkate alındı. Brent petrolünün varil fiyatının bu yılın tümünde 82,3 dolar olacağı varsayım edilirken, 2024’te 86,7 dolara çıkacağı, 2025’te 85,9 ve 2026’da 84,9 dolara düşeceği öngörüldü.

OVP’ye nazaran dolar 2024’te yüzde 54 artacak

OVP’lerde resmî bir kur amacı yer almamakla birlikte, TL ve dolar cinsinden GSYH maksatları, ortalama kur beklentisini ortaya koyuyor. 2023’te 25 trilyon 483 milyar lira olarak gerçekleşmesi beklenen cari fiyatlarla GSYH’nin 2024’te 41 trilyon 159 milyar liraya; bunun ABD doları cinsinden fiyatının da 1 trilyon 67 milyar dolardan, 1 trilyon 119 milyar dolara çıkacağı öngörülüyor.

Bu da ortalama dolar kurunun 2023’te 23,88 TL olarak gerçekleşeceğinin kestirim edildiğini, 2024’te ise yüzde 54 artışla 36,78’e çıkmasının beklendiğini gösteriyor. OVP’deki GSYH amaçlarına nazaran ortalama dolar kurunun 2025’te 43,94 lira olması ve yıllık artışının yüzde 19,5’te kalması öngörülüyor. Ortalama kurun 2026’da ise yıllık artışı yüzde 8,8’te tutularak 47,8 TL seviyesinde oluşması bekleniyor. Yeni OVP’de, bu yılın ocak-haziran devrinde 36,8 milyar ve haziran sonu prestijiyle son bir yılda 56,5 milyar dolar olan cari süreçler açığının, yılın tümünde 42,5 milyar dolar seviyesinde gerçekleşeceği varsayım edildi.

Cari açığın 2024’te 34,7 milyar dolara, 2025’te 31,7 milyar ve 2026’da 30 milyar dolara düşürülmesi hedeflendi. Bu yıl birinci yedi ayda 206,5 milyar dolar olan ihracatın yılın tümünde 255 milyar dolar; 216,8 milyar dolar olan ithalatın ise 367 milyar dolara ulaşacağı varsayımı ile 2023 dış ticaret açığı 112 milyar dolar seviyesinde öngörüldü. İhracatın üç yılda yalnızca yüzde 18,5 büyümeyle OVP devrinin son yılı 2026’da 302,2 milyar dolara, bu devirdeki artışının yüzde 12,8’de kalması beklenen ithalatın ise 414 milyar dolara çıkacağı öngörüldü.

Buna nazaran dış ticaret açığının 2026’da da 111,8 milyar dolarla bu yılki yüksek seviyede kalması bekleniyor, üç yılın sonunda bu göstergede düzgünleşme beklenmiyor. Öte yandan cari süreçler açığına lehte tesir yapan turizm gelirlerinin bu yılın tümünde 55,6 milyar dolar olacağı kestirim edildi. Turizm gelirlerinin 2024’te 59,6 milyar, 2025’te 64,7 milyar ve 2026 yılında 71,3 milyar dolara çıkarılması hedeflendi.

Bütçe açığı 2024’te daha da büyüyecek

OVP’nin bütçe maksatları, zelzele maliyetleri, seçimler ve başka gelişmelerle katlanan ve ek bütçeye gidilmesi sonucunu doğuran kamu harcamaları münasebetiyle süratle büyüyen açığın gelecek yıl da bu ivmeyi sürdürmesinin beklendiğini gösteriyor.

Bu yılın birinci yedi ayında 435 milyar lira olan merkezi idare bütçe açığının yılın tümünde 1 trilyon 633 milyar lira seviyesinde gerçekleşeceği varsayım ediliyor. 2023’te faiz dışı bütçe istikrarında de 986,8 milyar liralık bir açık öngörülüyor. OVP maksat ve öngörülerine nazaran bütçe açığı 2024’te ise yüzde 62,4’le birebir yıl için öngörülen enflasyonun yaklaşık iki katı bir büyüme ile 2 trilyon 651,9 milyar liraya ulaşacak. Gelecek yıl faiz dışı istikrarda beklenen açık da 1 trilyon 397,9 milyar lira.

2025 yılında bütçe açığının 1 trilyon 824,4 milyar, faiz dışı açığın 15,2 milyar liraya düşürülmesi; 2026 yılında bütçe açığının 1 trilyon 827,1 milyar lira olması ve 467,8 milyar liralık bir faiz dışı fazla elde edilmesi hedefleniyor. Buna nazaran 2023 yılında GSYH’nin yüzde 6,4’ü seviyesinde oluşacak bütçe açığı, 2024’te de bu seviyesi koruyacak. Gaye gerçekleşirse bu oran 2025’te yüzde 3,4’e, 2026’da yüzde 2,9’a düşürülecek.

İşsizlik 2024’te artacak

OVP amaçlarına nazaran bu yıl için yüzde 10,1 varsayım edilen işsizlik oranı 2024’te biraz daha artarak yüzde 10,3 olacak. Lakin bunun izleyen yıllarda yüzde 10’un altı ile tek haneye düşürülmesi hedefleniyor. Bu yıl yüzde 53,7 beklenen işgücüne katılma oranının periyot sonunda yüzde 55,6 olması; 48,3 seviyesinde gerçekleşeceği varsayım edilen istihdama iştirak oranının ise fakat periyodun sonunda yüzde 50’yi aşması öngörülüyor. 2023’te 85 milyon 917 bin seviyesinde beklenen yıl ortası toplam nüfusun OVP periyodunun son yılında 88 milyon 750 bine ulaşacağı bekleniyor.

Üç yılda 5,4 trilyon faiz ödenecek

Bu yıl 6 trilyon 562,6 milyar lira seviyesinde beklenen bütçe gelirlerinin 646,1 milyar lirasını faiz ödemeleri oluşturuyor. Faiz ödemelerinin yeni OVP devrinde ise katlanarak büyüyeceği görülüyor. Buna nazaran 2024’te 1 trilyon 254 milyar, 2025’te 1 trilyon 809,2 milyar, 2025’te 2 trilyon 294,8 milyar olmak üzere üç yılda toplam 5 trilyon 358 milyar lira faiz ödenecek. Bu yıl 4 trilyon 929,7 milyar lira olacağı kestirim edilen bütçe gelirleri içinde beklenen vergi tahsilatı 4 trilyon 270,7 milyar lira. Büyük kısmı dolaylı olmak üzere yıllık vergi tahsilatının 2024’te 7 trilyon 407,7 milyarla neredeyse ikiye katlanması, 2025’te 9 trilyon 523,2 milyar, 2026’da ise 11 trilyon 349,5 milyara ulaşması hedefleniyor. Buna nazaran üç yıllık OVP devrinde toplanması öngörülen toplam vergi ölçüsü 28 trilyon lirayı aşıyor.

Kaynak: Dunya.com

Adana escort Ankara escort izmir escort aliağa escort balçova escort bayındır escort bayraklı escort bergama escort beydağ escort bornova escort buca escort çeşme escort çiğli escort dikili escort foça escort gaziemir escort güzelbahçe escort karabağlar escort karaburun escort karşıyaka escort kemalpaşa escort kiraz escort kınık escort konak escort menderes escort menemen escort narlıdere escort ödemiş escort seferihisar escort selçuk escort tire escort torbalı escort urla escort bostanlı escort mavişehir escort alsancak escort üçyol escort bursa escort altınşehir escort gemlik escort görükle escort gürsu escort inegöl escort kestel escort mudanya escort nilüfer escort orhangazi escort soğanlı escort yıldırım escort antalya escort akseki escort aksu escort belek escort demre escort döşemealtı escort elmalı escort finike escort gazipaşa escort gündoğmuş escort ibradı escort kaş escort kemer escort kepez escort konyaaltı escort korkuteli escort kumluca escort lara escort manavgat escort muratpaşa escort serik escort alanya escort Eskişehir escort Gaziantep escort İstanbul escort Nişantaşı escort Şerifali escort Maltepe escort Sancaktepe escort Eyüpsultan escort Şişli escort Kayaşehir escort Büyükçekmece escort Beşiktaş escort Mecidiyeköy escort Zeytinburnu escort Sarıyer escort Bayrampaşa escort Fulya escort Beyoğlu escort Başakşehir escort Tuzla escort Beylikdüzü escort Pendik escort Bağcılar escort Ümraniye escort Üsküdar escort Esenyurt escort Küçükçekmece escort Esenler escort Güngören escort Kurtköy escort Bahçelievler escort Sultanbeyli escort Ataşehir escort Kağıthane escort Fatih escort Çekmeköy escort Çatalca escort Bakırköy escort Kadıköy escort Avcılar escort Beykoz escort Kartal escort şirinevler escort Kayseri escort Kocaeli escort Gebze escort İzmit escort Malatya escort Manisa escort Mersin escort Muğla escort Bodrum escort Milas escort Dalaman escort Marmaris escort Fethiye escort Datça escort Samsun escort Atakum escort İlkadım escort Aydın escort Bolu escort Denizli escort Diyarbakır escort Düzce escort Konya escort Kütahya escort Sakarya escort