Emre ERGÜL
Çin, 19.37 trilyon dolarlık GSYH’lik hacmi ile dünyanın en büyük ikinci ekonomisi… Birinci ABD’nin 7 trilyon dolar ardında; üçüncü Japonya’nın tam 13 trilyon dolar önünde… Hal bu türlü olunca da Pekin’de esen rüzgar, tüm dünyayı üşütüyor. 2023’te de motamot bu türlü oldu… Çin iktisadı, 2023’te süratli bir biçimde toparlanacak ve global büyümenin tartışmasız motoru rolünü sürdürecekti. Beklentiler bu taraftaydı. Fakat emlak krizi, zayıf harcamalar ve yüksek genç işsizliği üzere pek çok sorun, Pekin idaresinin ayağına dolandı.
CNN Televizyonu’na konuşan global ekonomistlere nazaran, tüm bu problemlere karşın dünyanın en büyük ikinci iktisadı yeni yılda yüzde 5’lik resmi büyüme hedefine ulaşacak, ancaaaaak… Bu sayı, hala COVID pandemisinden evvelki 10 yılda ortalama yüzde 6’dan fazla yıllık büyümenin altında. Uzmanlara nazaran Asya devi, bundan sonra onlarca yıllık durgunlukla karşı karşıya kalabilir.
Krizi en güzel özetleyen kişi, düşünce kuruluşu American Enterprise Institute’un kıdemli araştırmacısı Derek Scissors: “Çin ekonomisi için 2024’teki zorluk, GSYİH büyümesi olmayacak, ki bu muhtemelen yüzde 4.5’in üzerinde olacak. Zorluk, oradan itibaren tek istikametin aşağı olması olacak. Büyük piyasa ıslahatları olmazsa, Çin, ekonomistlerin ‘orta gelir tuzağı’ olarak isimlendirdiği duruma sıkışıp kalabilir.”
Bu noktada, kaseti geri saralım… Çin, 1978’de dünyaya yeniden açıldığından bu yana geçen on yıllar boyunca, dünyanın en süratli büyüyen büyük ekonomilerinden biri oldu. 1991-2011 yılları arasında yıllık yüzde 10.5 oranında büyüdü. Şi Cinping’in lider olduğu 2012’den sonra genişleme yavaşladı, lakin 2021’e kadar olan on yılda ortalama yüzde 6.7 düzeyindeydi. Memleketler arası Para Fonu’na (IMF) nazaran, Çin’in büyüme oranı 2023’te yüzde 5.4 olacak ve zayıf üretkenlikten yaşlanan nüfusa kadar değişen aksilikler nedeniyle 2028’de kademeli olarak yüzde 3.5’e düşecek. Scissors’ın da dikkat çektiği nokta bu: “2020’lerin ikinci yarısında Çin’in büyümesinde yavaşlama görülecek.“
Scissors’a nazaran, Çin bu duruma bir gecede gelmedi: “Eski Hu Cintao idaresi, küresel mali krizin en derin olduğu 2009 yılında büyümeyi artırmak için ekonomiye likidite sağladı. Şi hükümetinin 2012’de iktidara gelmesinin akabinde borçlanmayı dizginleme konusunda isteksiz olması yapısal problemlerin artmasına neden oldu.” Rhodium Group’un Çin Pazarları Araştırma Yöneticisi Logan Wright da tıpkı görüşte: “Çin ekonomisindeki yavaşlama yapısaldır ve son on yılda kredi ve yatırımda gibisi görülmemiş bir genişlemenin sona ermesinden kaynaklanmaktadır.”
Peki, Çin ikinci bir Japonya olur mu? Zira, birtakım ekonomistler, 1990’ların başında emlak balonunun patlamasının akabinde dingin büyüme ve deflasyonla dolu iki “kayıp on yıl” yaşayan Japonya’yla karşılaştırmalar yapıyor. Lakin Scissors, işlerin en azından çabucak bu formda gideceğini düşünmüyor: “2020’lerin geri kalanı kayıp bir on yıl üzere görünmeyecek; Çin’in GSYİH büyümesi sıfırın epeyce üzerinde kalacak.” Lakin uzun vadede en büyük ekonomik sorun demografi olabilir. Geçen yıl Çin’in nüfusu 1.411 milyara düşerek 1961’den bu yana birinci sefer düşüş yaşadı. Doğurganlık oranı da iki yıl evvel 1.30’ken, geçen yıl 1.09 üzere rekor düşük bir seviyeye düştü.
2024 için gözler Şi’nin ekonomik ajandasında olacak. Son uyarı yeniden Scissors’dan: “Pekin, daha fazla borçlanma üzere eski taktiklerine başvurursa, 2024’te de büyümeyi teşvik edebilir, fakat bu kesin tedavi değil, yalnıca ekonomiye ağrı kesici olabilir.”
Orta gelir tuzağı nedir?
Bir iktisadın muhakkak bir kişi başına gelir düzeyine ulaştıktan sonra ileri gidemeyip birebir seviyede sıkışıp kalması halidir. Pek çok orta gelirli ülke “büyümede yavaşlama” yaşar. ABD’li ekonomist Barry Eichengreen, büyümedeki yavaşlamaların çoklukla kişi başına düşen gelirin yaklaşık 16 bin 700 olduğu durumlarda meydana geldiğini öne sürer.
Çin dış siyasetinde 2023’te ABD ile tansiyonlar ve güç istikrarı arayışı öne çıktı
Çin, 2023’te ABD’de artan jeopolitik rekabet içinde Rusya’ya daha fazla yakınlaşırken, Avrupa ile de “stratejik özerkliğe” dayalı müstakil bağlantılar kurarak istikrar oluşturmaya çalıştı:
Balon krizi: Şubat ayında Çin’e ilişkin bir yüksek irtifa balonunun ABD hava alanına girmesi, iki ülke ortasında tüm yıla damga vuran bir tansiyonu tetikledi.
Diyalog arayışı: ABD Dışişleri Bakanı Anthony Blinken’ın balon krizi nedeniyle iptal ettiği Pekin ziyaretini haziranda yapmasının akabinde Hazine Bakanı Janet Yellen, Ticaret Bakanı Gina Raimondo ve İklim Değişikliği Özel Temsilcisi John Kerry, Çin’i ziyaret ederek temaslarda bulundu.
Çin Dışişleri Bakanı Vang Yi, Ekonomik İlgilerden Sorumlu Başbakan Yardımcısı Hı Lifıng, Ticaret Bakanı Vang Vıntao ve İklim Değişikliği Özel Temsilcisi Şie Cınhua da ABD’ye giderek mütekabil görüşmeler yaptı.Çin Devlet Lideri Şi Cinping, Asya Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) Tepesi için ABD’nin yaptığı ziyarette, 15 Kasım’da ABD Lideri Joe Biden ile San Francisco kentinde yüz yüze görüştü.
Rusya ile yakınlaşma: Şi, martta düzenlenen Ulusal Halk Kongresi’nde yine seçilerek iktidarının üçüncü periyoduna başladıktan sonra birinci yurt dışı ziyaretini Rusya’ya yaptı.
Avrupa ile istikrar arayışı: Yıl içinde Pekin sözcüleri, “Çin ve AB’nin, rakip değil ortak olduğunu”, “Çin’in AB’yi, çok kutuplu dünyada değerli bir kutup olarak gördüğünü ve stratejik özerkliğini desteklediğini” vurguladı.
“Küresel Güney”in hamisi: Çin, Rusya, Hindistan, Brezilya ve Güney Afrika’nın oluşturduğu BRIC Topluluğu, temmuzda Johannesburg düzenlenen dorukta, Arjantin, Etiyopya, İran, Mısır, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri’nin olduğu 6 yeni ülkeyi üyeliğine davet etti.
Kaynak: Dunya.com